Toscane

Wie wil begrijpen waar Toscane naartoe gaat, moet kijken naar de gebieden die nog niet iedereen kent maar die door de beste kenners al worden gefluisterd als de volgende grote ontdekking. Montecucco is zo'n gebied. Op de hellingen van de Monte Amiata, de slapende vulkaan die het zuidelijke Toscane domineert, wordt Sangiovese op een manier geteeld die de grandeur van Brunello di Montalcino weerspiegelt maar met een karakter dat uniek is voor dit vulkanische en basaltische terroir. Castello di Collemassari is niet alleen het beste domein van Montecucco maar ook een van de meest overtuigende biologische producenten van geheel Italië. Het kasteel, gebouwd op een heuvelrug met uitzicht over het dal van de Ombrone richting de Tyrreense Zee, heeft een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen maar zijn huidige wijnfocus is van recenter datum. De huidige eigenaren investeerden zwaar in de wijnmakerij en de wijngaarden en introduceerden biologische certificering als absolute eis. Geen pesticiden, geen herbiciden, compost van eigen productie, bevordering van de bodembiologie: dit zijn de principes die de kwaliteit van de druiven drijven. De overtuiging is simpel maar diep: een levende, gezonde bodem geeft betere druiven, en betere druiven geven betere wijn. In het glas is dit te proeven: de Collemassari-wijnen hebben een levendigheid en een mineraliteit die de bodemgezondheid direct weerspiegelen. De Sangiovese van Montecucco heeft dezelfde grote structuur als zijn Brunello-broer aan de andere kant van de Monte Amiata, maar met een eigen kruidig-vulkanisch accent dat de basaltische bodem verraadt. De Riserva is de topwijn: geselecteerde druiven van de beste percelen, langere rijping op Frans eikenhout, een wijn die bij goede jaargangen tien tot vijftien jaar bewaring verdraagt en bij elke opening een nieuw facet toont. De Rigoleto is de toegankelijkere versie: fruitgedrevener, eerder klaar, maar gemaakt met dezelfde toewijding en van dezelfde biologisch gecultiveerde druiven. De Vermentino Melacce is een verrassende witte wijn van dit overwegend rode domein: geurig, fris en met de mineraliteit van de Montecucco-bodem in een aromatisch witte wijn die uitstekend past bij de Toscaanse keuken. Castello di Collemassari staat bij Grapes & Barrels voor de overtuiging dat biologische wijnbouw en hoge kwaliteit geen tegengestelden zijn maar elkaars versterkers: een wijn die zijn bodem respecteert, toont het. Bij tafel past de Montecucco Rosso Riserva bij bistecca, cinghiale, geroosterd lam met rozemarijn en Pecorino Stagionato. De Rigoleto begeleidt pasta met vleessaus, pizza en lichte gegrilde gerechten. De Vermentino is ideaal bij antipasti, caprese en gegrilde vis.

In de wijnwereld zijn er gebieden die zichzelf opnieuw uitvinden, en er zijn er die worden uitgevonden door een handvol gelovigen die iets zagen dat niemand anders zag. Bolgheri behoort tot de tweede categorie. In de jaren zeventig was deze streep kustland ten zuiden van Livorno nauwelijks een wijngebied te noemen: er stonden wijnstokken, maar de reputatie was nihil. Toen begon een klein groepje producenten internationale druivenrassen te planten op de goed drainerende grindgronden van de Maremma en te bewijzen dat de Toscaanse kust iets had wat de binnenlandse gebieden misten: een zilte zeelucht, koele ochtendbriezen van de Tyrreense Zee en een specifiek microklimaat dat Cabernet Sauvignon, Merlot en Cabernet Franc in staat stelde een uitdrukking te vinden die nergens anders ter wereld zo is. Grattamacco behoort tot de allereerste generatie: een van de vijftien domeinen die in de beginjaren van Bolgheri hun wortels sloegen in dit destijds onbekende terroir. Dit is meer dan een marketingclaim: het betekent dat de wijngaarden oud zijn, dat de wijnmakers generaties van kennis hebben opgebouwd, dat de wijnstokken diep geworteld zijn in een terroir dat ze intussen volledig begrepen hebben. Grattamacco maakt rode wijnen op basis van Cabernet Sauvignon, Merlot en Sangiovese die de elegantie en de kracht van Bolgheri tonen in hun meest authentieke vorm. De Bolgheri Rosso is de toegankelijkere cuvée: donker rood fruit, zachte tannines, een geur van olijvenboom en kust-garrigue die onmiskenbaar Toscaans is. De Bolgheri Rosso Superiore is de grote wijn van het huis: minimaal 18 maanden rijping in Frans eiken, een concentratie en een structuur die tientallen jaren bewaring verdraagt, maar al in zijn jeugd een elegantie toont die Grattamacco van de meer pompeuze Bolgheri-producenten onderscheidt. De Vermentino is een verrassing voor wie het domein enkel van zijn rode wijnen kent. Vermentino is de witte druif van de Toscaanse en Sardijnse kust, en op de Bolgherese kalkstenen grond gedraagt hij zich anders dan in zijn andere thuishavens: mineraler, strakker, met een ziltige ondertoon die de nabijheid van de zee verraadt maar met een rijpheid en een geurigheid die typisch zijn voor de Toscaanse kust. Noten van witte perzik, citrus, brem en een duidelijke mineraliteit die de kalksteengrond weerspiegelt. Grattamacco is bij Grapes & Barrels de verbinding naar de oorsprong van Bolgheri: niet de marketinghype rondom de meest bekende namen, maar de authentieke stamboom van een gebied dat zijn reputatie heeft opgebouwd op de dromen en het vakmanschap van een kleine groep pioniers. Bij tafel past de Bolgheri Rosso uitstekend bij Bistecca alla Fiorentina, wild zwijn (cinghiale), Pecorino Toscano en pasta met paddenstoelen-saus. De Vermentino begeleidt gegrilde zeebaars, frutti di mare en lichte antipasti.

Montalcino is een vestingstadje op een heuvel van 567 meter in het hart van de zuidelijke Toscaanse Maremma, omringd door eikenbossen, olijfgaarden en wijngaarden die zo ver het oog reikt. Brunello di Montalcino DOCG is niet de meest toegankelijke wijn ter wereld, en dat is bewust zo. De regels schrijven voor dat Brunello minimaal vijf jaar rijpt voor verkoop, waarvan minimaal twee jaar in eikenhout. Sangiovese Grosso heeft de tijd nodig om de complexiteit te ontwikkelen die haar grote reputatie rechtvaardigt. Jong gedronken is Brunello streng, tannineus en gesloten; na tien, vijftien of twintig jaar opent hij zich tot iets transcendents: rozenblaadjes, teer, gedroogde kers, tabak, truffel en aarde in een eindeloze afdronk. Tenuto San Giorgio is een familiebedrijf dat deze tradities gelooft. De filosofie is die van het minimalisme: Sangiovese Grosso heeft geen hulp nodig van andere druivenrassen, geen overdaad aan nieuw Barrique, geen technologische interventie in de kelder. Wat het wel nodig heeft, zijn een uitgelezen terroir, een nauwkeurige selectie in de wijngaard en een kelder die geduld als hoofdingrediënt behandelt. De wijngaarden van het domein liggen op de goed georiënteerde hellingen rondom de stad Montalcino, op de typische galestro- en alberese-bodems. Galestro is een blauwe, gelaagde leisteen die licht verteerbaar is voor wortels maar weinig water vasthoudt, wat de wijnstokken dwingt diep te wortelen. Alberese is de compactere kalksteen-klei die de stevige tanninstructuur van Brunello mede verklaart. De Rosso di Montalcino is de instapwijn van dit universum: van dezelfde wijngaard, dezelfde filosofie, dezelfde druif, maar na slechts één jaar rijping gelost en daarmee toegankelijker en directer in zijn fruitexpressie. Rode kers, sinaasappelschil, teer, een vleugje rozenblaadjes: de taal van Sangiovese Grosso in zijn jonge en enthousiaste fase. Voor wie Brunello wil ontdekken maar nog niet meteen wil wachten, is de Rosso di Montalcino van Tenuto San Giorgio de ideale kennismaking. Bij tafel staat hij op zijn allerbest bij lam, gevogelte, wild zwijn of Toscaanse pasta met wilde paddenstoelen.